Rasûlullah sallallahu aleyhi vesellem söyle buyuruyor:
* "Allah bir kuluna hayir diledigi zaman onun zenginligini kalbinde yasatir; ona kalb zenginligi verir. Takvâyi yâni Allah korkusunu gönlünde yerlsþtirir. Allah bir kuluna da ser diledigi vakit fakirligini iki gözünün önüne getirip gösterir." (Tirmizî)
Kalbi zengin olanlar hayatta dâima müsterih yasarlar. Kendilerini kötü ihtiraslara kaptirmazlar. Gönlünde Allah korkusu yerlesenlerin kalbi "yakîn" nûrlariyla dolar. Gaflet ve günahlardan derhal tevbe ederler. Aç gözlü insanlar malca ne kadar zengin olurlarsa olsunlar kendilerini fakîr ve muhtâc sayarlar. Bu hâl gözlerinin önünde bir serr, bir belâ olarak dikilip kalir. Bu yüzden onlar dâimâ izdirap içinde yasamaga mahkûm olurlar. Kalb zenginligi nasil büyük bir nimetse açgözlülük de öyle kötü ve amansiz bir serrdir.
* "Allah bir kuluna hayir murad edince onu dinde fakîh kilar. Yâni o kuluna dînin hükümlerini ögrenmeye istidâd verir. Ona kuvvetli hâfiza, anlayis verir. Onu dünyaya tapmaktan korur. Ayiplarini gözlerinde canlandirir. Yâni yaptigi kusurun derhal farkina varip tevbe eder." (Beyhakî)
Imam Ahmed bin Hanbel hazretleri der ki: Zühdün yâni kalbi dünyanin kötü heveslerinden ayirmanin üç derecesi vardir.
1-Kalbten haram temâyülleri söküp atmak. Bu müslümanlarin avâm tabakasinin zühdüdür.
2-Helâlin fazla mikdarina temâyülü kalpten çikarmak. Bu havâss'in zühdüdür.
3-Kulu Allah'tan alikoyan herseyden kalbi temizlemek. Bu da âriflerin zühdüdür."
* "Allah'in senin üzerine farz kildigi seyleri edâ et ki, insanlarin en çok ve en iyi ibâdet edenlerinden olasin. Allah'in sana haram kýldigi seylerden uzaklas ki, insanlarin en yüksek takvâ sahiplerinden olasin. Allah'in senin için takdîr ettigi kismetine, rizka râzi ve kanaatkâr ol ki, insanlarin en zenginlerinden olasin." (Beyhakî)
Bu hadîs-i serifteki "farz" sârihlere göre bütün sünnet ve müstehaplara da sâmildir. Çünki farz itlak olununca kemâline masrûf olur. Onun kemâli ise kuldan istenilen bütün ibâdetlerin en güzel sûrette yerine getirilmesiyle hâsil olur.
Hadis-i serîfte haramdan uzaklasmak emrediliyor. Demek harami islemek söyle dursun, ona yaklasmak bile câiz görülmüyor.
* "Helâlindan kazanmak, hayir yollarinda sarfetmek sûretiyle takvâya riâyet eden kimsenin zenginliginde hiç bir beis yoktur. Sihhatli olmak takvâ sahipleri için zenginlikten de hayirlidir. Gönül hoslugu da nimet cümlesindendir." (Ahmed Ibni Hanbel)
* "Zenginlik yalniz mal, para vesaire çoklugundan ibaret degildir. Ancak asil zenginlik kalb zenginligidir. Yâni kanaattir." (Buhari, Müslim)
Harîs olan adam ne kadar zengin olsa dâimâ fakirdir. Tayyibî diyor ki, "Kalb zenginliginden murad ilim ve amel zenginligidir de denilebilir. Çünki, rûh ancak bu sûretle hazzini almis olur."
* "Birr, rûhun yani vicdânin isindigi, kalbin yatistigi seydir. Ism ise müftîler sana fetvâ verse de rûhun yâni vicdânin isinmadigi, kalbin yatýþmadigi seydir." (Ahmed Ibni Hanbel)
Birr, Allah'in rizâsini isticlâba medâr olan fiildir. Imam Nevevî'ye göre ulemâ birr'e, sila-i rahim, sadâkat, lütuf, iyilik, güzel sohbet, iyi muâseret, tâat, ibadet gibi mânâlar vermislerdir.
Birr'in diger mânâlari cennet, hayir, fazîlet, güzellik çok iyilikte bulunmak ve hacc-i mutlak v.s. dir.
Beyzâvî'ye göre birr, "hosnudluga sebep olan her seydir." Ebu's-Suûd, "makbûl hasletlerin ismidir" demis. "Rûhûl-Meânî"de de "Cenâb-i Hakk'a yaklastiran hersey" seklinde mânâ verilmistir.
Sah Veliyyullah Dihlevî der ki: "Birr", insanin mele-i âlâya boyun egmesini, Allah'in ilhâmina kavusmada kendinden geçmesini Hakk'in murâdi içinde fânî olmasini gerçeklestirmek (ve kendisini olgunlastirmak) üzere isledigi her bir ameldir. Cenâb-i Hakk'a ve Rasûlü'ne inkiyad hâletini ifâde eden feyze mânî perdeleri gideren her bir ameldir.
M.S.R. (k.s)